ମାୟା ମରିଚିକା

ସମୟ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ନଦୀ।
ସେ ନଦୀରେ ଝରୁଥିବା ପତ୍ର ପରି ସରିତାର ଜୀବନ ବହୁଦିନ ଧରି ଭାସିଯାଉଥିଲା—କେବେ ଖେଳିଖେଳି, କେବେ ଡୁବିଡୁବି, କେବେ ଲୁହରେ ଲୁଣିଆ, କେବେ ହସରେ ଭିଜା।

ସରିତା ଯେବେ ଯୁବତୀ ଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଗାଁର ସବୁଠୁ ଖୁସିଆଳି ଝିଅ। ହସରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଜଗମଗ କରୁଥିଲା। ପିଲାଦିନର ସାଥୀ ସରୋଜଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା।
ଦେଉଳ ଘଣ୍ଟି ଟିପି ଦେଇ, ଦୁହେଁ ମନେ ମନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—

“ଜୀବନ ପଥ ଯେପରି ହେଉ… ଆମେ ଏକାଠି ଚାଲିବୁ।”

ସରିତା ସରୋଜକୁ ବହୁତ ଭଲପାଉଥିଲେ।
ଘରେ ହସ, ରାନ୍ନାର ସୁଗନ୍ଧ, ପିଲାଙ୍କ କିଶୋରୀ ହସ—ସବୁକିଛି ତାଙ୍କ ଦିନକୁ ପ୍ରକାଶମାନ କରୁଥିଲା।
ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା।
ସଂସାର ଥିଲା ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗ ପରି।

କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ କେବେ ସବୁଦିନ ତିଆରି ମାନେ ନୁହେଁ।
ଅଚାନକ ଏକ ଦିନ ସରୋଜ ଅସୁସ୍ଥ ପଡ଼ିଲେ। ଡାକ୍ତରମାନେ ଅନେକ କଥା କହିଲେ… ଶେଷରେ କହିଲେ—
“ଯେତେକି ଦିନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଙ୍ଗରେ କାଟନ୍ତୁ।”

ସରିତାର ହସରେ ଜମିଥିବା ସେଇ ଲୁହ…
ଘରକୁ ଭିଜାଇଦେଲା।
ଜୀବନ ଗୀତର ତାର ଛିଣ୍ଡିଗଲା।

ସରୋଜ ଯେବେ ଆଖି ମୁଦିଲେ, ସରିତାର ମନ ମଧ୍ୟ କିଛି ମରିଗଲା।
ତାଙ୍କ ଲଳାଟର ସିନ୍ଦୂର ଲିଭିଗଲ।
ଘରର ଦେଉଳର ଘଣ୍ଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା।

ପୁଅମାନେ ଚାକିରି ପାଇଁ ସହରକୁ ଯାଇଲେ।
ସରିତା ନିଜ ଘରେ ଏକା—ଅତୀତର ସ୍ମୃତିରେ ବାନ୍ଧି ରହିଲେ।
ସରୋଜଙ୍କ ଶରୀର ଗନ୍ଧ ଥିବା ଆଲମାରୀ, ପୁଅମାନଙ୍କ ପିଲାଦିନର ଖେଳନା, ପୁରୁଣା ଚାଦର… ସବୁକିଛି ତାଙ୍କୁ ଭାବ ବିହ୍ୱଳ କରୁଥିଲା।

ସମାଜ, ନିଜ ପରିବାର, ପଡ଼ୋଶୀମାନେ—ସବୁଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ଏକ ଅଜଣା ଅନ୍ତର୍ଜଗତରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏକ ଦିନ ସେ ଆଇନାରେ ନିଜକୁ ଦେଖି କହିଲେ—

“ଏହି ମୋହ? ଏହି ସଂସାର?
ଏହା ମରିଚିକା… ଧାଇଁ ଧାଇଁ କିଛି ମିଳେନି।”

ସେ ଦେବାଳୟରେ ଗଡ଼ାଯାଉଥିବା ଛାୟାକୁ ଦେଖି ଅନେକ ସମୟ ଭାବୁଥିଲେ—
“ଲୋକେ କାହିଁକି ଏତେ ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ମାନ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଦେଇ ଧାଉଛନ୍ତି?
କାହା ପାଇଁ?
ଶେଷରେ କି ରହିଯାଏ?”

ଚାରିପାଶରୁ ଘୃଣା, ସ୍ୱାର୍ଥ, ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରୟୋଜନ—ସବୁ ଦେଖି ସରିତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ମନ ମୋହମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତାଙ୍କ ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚୁପଚାପ ଅନ୍ତରଯାତ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—
ଏକ ଆତ୍ମସଂଶୋଧନର ଯାତ୍ରା।

ଏକ ଦିନ ସେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଘରକୁ ଡାକିଲେ।
ସେମାନେ ଖୁସିରେ ମାଙ୍କ ଆଗରେ ଆସିଲେ।

ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଲୋକରେ ସରିତା ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—

“ମୁଁ ଆଉ ଏହି ଘରକୁ, ଏହି ସଂସାରକୁ, ଏହି ମାୟାକୁ ବୋହିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁମେ ଭଲରେ ଅଛ—ମୋର କାମ ଶେଷ।
ଏବେ ମୋର ପଥେ ମୋତେ ଯିବାକୁ ଦିଅ।
ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଛି… ସତ୍ୟ ଖୋଜୁଛି।”

ପୁଅମାନେ ଅବାକ—
“ମାଁ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏମିତି କହୁଛନ୍ତି?”

ସରିତା ହସିଦେଲେ।
ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥିଲା ଅସୀମ କ୍ଲାନ୍ତିର ଚିହ୍ନ।

ସେଇ ରାତିରେ ସରିତା ଶୋଇବା ପୂର୍ବରୁ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ—

“ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଧାଇଁଲି, ଧାଇଁଲି…
ଏବେ ମୁଁ ଥକିଗଲି।
ମୋତେ ଉଠାଇ ନିଅ।
ମୋହର ଏହି ମରିଚିକାରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅ।”

ଏଭଳି କହି ସେ ଶୋଇଲେ।ସୁକୁମାର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା।ପକ୍ଷୀମାନେ କୁହୁକ ଡାକିଲେ।ଖିଡ଼କିରୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ସରିତାର ମୁହଁକୁ ଛୁଇଁଲା।
କିନ୍ତୁ ସେ ଉଠିଲେନି।
ଆଖି ମୁଦି, ଲୁହ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ମାୟା କଟାଇ ସରିତା
ଅପରିଚିତ ଶାନ୍ତିର ଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କରିଦେଲେ।

ଜୀବନର ମରିଚିକା ମୋହ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ମାୟାର ଯବନିକା ଅନ୍ତେ— ସରିତା
ମୁକ୍ତିଲାଭ କଲେ।